Dossier vergeten of genegeerd conflict?: Onderzoek naar de ‘onzichtbare’ crisis in Sudan
ANP
Waarom wel Gaza, maar Sudan niet?” vroeg een kijker aan de Ombudsman. De kwestie over welke onderwerpen aandacht krijgen en welke niet, blijft een stokpaardje voor veel van de klagers in onze inbox. En alhoewel de redactionele autonomie dit een complex onderwerp maakt, is deze klacht heel begrijpelijk. Want: verdienen humanitaire crises op zo’n grote schaal als in Sudan niet veel meer media-aandacht? Momenteel heeft immers bijna twee derde van de gehele bevolking van Sudan humanitaire hulp nodig. Waarom lukt het zo weinig redacties om hier structureel aandacht aan te besteden? In dit dossier onderzoeken we de obstakels binnen de verslaggeving over de door de VN uitgeroepen grootste humanitaire crisis van dit moment: Sudan.
Allereerst willen wij nog eens benadrukken dat wij niet voorschrijven wat de redacties zouden moeten publiceren. Dit raakt namelijk aan de redactionele autonomie, die opgenomen is in de Mediawet. Hierdoor zijn redacties vrij in keuzes over wat ze laten zien, hoe lang, hoe vaak, in welke vorm en welke sprekers ze aan het woord laten. Maar deze vrijheid neemt niet weg dat de terugkerende bezorgdheid van het publiek hierover het onderzoeken waard is.
Verborgen leed
Wie het nieuws leest, kijkt, en luistert, ontkomt er niet aan: gewelddadige conflicten en humanitaire crises domineren het nieuws. Maar in deze onrustige tijd rijst de vraag: welke conflicten worden er belicht, en welke “verdwijnen” in de schaduw van het medialandschap? Waar deze laatste categorie veelal wordt bestempeld als “vergeten” conflicten, pleiten sommigen voor een revisie van deze term. Onder andere journalist Lennart Hofman en Lydia Namubiru, hoofdredacteur van het pan-Afrikaans weekblad The Continent, beschrijven dit soort oorlogen eerder als “genegeerde” of “verborgen” conflicten: Om iets te vergeten moet je namelijk eerst weet van iets hebben - maar wat als die stap ontbreekt?
Wanneer is iets nieuws?
Het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP) besteedde aandacht aan een vraag die overeenkomt met die van onze klager: “Waarom legt de journalist het ene nieuwtje simpelweg af (jargon voor in de digitale prullenbak gooien) en slaat de redactie bij iets anders aan van opwinding?” Volgens het ANP is het antwoord op deze vraag niet altijd even eenvoudig. Wél zette het persbureau een aantal basiscriteria op een rij om te beoordelen of iets nieuwswaarde heeft.
Allereerst kun je je als journalist de voordehandliggende vraag stellen: Is het nieuw? Vervolgens noemt het ANP andere criteria zoals: Is het ongebruikelijk? Is het concreet en begrijpelijk? En vragen die bij een onderbelicht onderwerp zoals de oorlog in Sudan interessant zijn: Is het nabij en gaat het over mensen? en is het interessant en relevant voor veel mensen?
De keuze voor welke conflicten zichtbaar worden in de berichtgeving, kan de indruk wekken dat sommige conflicten urgenter zijn dan andere. Volgens een vergelijkend onderzoek van de London School of Economics (LSE) verschenen artikelen over Israël/Palestina bijna 9,5 keer vaker in internationale nieuwsmedia dan artikelen over Sudan. Uit ditzelfde onderzoek blijkt dat de hoeveelheid berichtgeving over sommige conflicten niet altijd aansluit bij de behoeftes van het publiek, een constatering die we ook aanhaalden in onze recent verschenen column over het onderwerp “aandacht.” Onbelichte onderwerpen, ofwel shadow topics, werden wanneer zij werden aangeboden niet minder vaak aangeklikt dan dominante nieuwsonderwerpen. Het laatste criterium van de ANP, of mensen een onderwerp interessant vinden, wordt dus niet altijd goed ingeschat, waardoor mensen structurele berichtgeving over bepaalde conflicten mislopen.
Journalistieke redacties hebben de taak om het publiek op de hoogte te houden van wat er in de wereld gebeurt. Volgens Free Press Unlimited, is journalistiek zelfs onmisbaar voor het verwezenlijken van vredesopbouw. De eerste stap daarvoor is namelijk ervoor zorgen dat de mensen goed zijn geïnformeerd, waarna er (hopelijk) gewerkt kan worden aan het verbeteren van bestuurlijke instanties. Nieuwsmedia zijn essentieel om mensen binnen en buiten een conflict te informeren over “de realiteit.” Om zo begrijpelijk mogelijk verslag te doen van een conflict zijn cijfers, beelden en verhalen over gebeurtenissen die zich onder de radar afspelen cruciaal. In de editie over beeldvorming beschrijft Impact Magazine hoe oorlogsbeelden onze aandacht naar bepaalde conflicten toetrekken. Bovendien helpen beelden van conflicten om empathie te wekken voor de mensen in oorlogsgebieden.
Onderzoek
Met dit dossier leggen we de journalistieke uitdagingen rondom de humanitaire crisis in Sudan bloot. We geven uitleg over hoe nieuws over Sudan tot stand komt, welke obstakels er bestaan binnen deze berichtgeving en hoe die zijn ontstaan. Vervolgens zoomen we in op de publieke omroepen: we spreken met zowel De Marker (BNNVARA) als de NOS.
De NOS was in 2025 opnieuw het meest geraadpleegde nieuwsplatform in Nederland, volgens het Digital News Report dat het Commissariaat voor de Media jaarlijks uitbrengt. Via het NOS Journaal van 20 uur heeft de omroep grote invloed op de kennis over conflicten die het Nederlandse publiek dagelijks tot zich neemt. Daarom analyseert Team Ombudsman de berichtgeving van het NOS Journaal van 20 uur over Sudan, vanaf het uitbreken van de oorlog op 15 april 2023 tot 18 februari 2026. We brengen onder meer in kaart hoe vaak het conflict aan bod is gekomen, vergelijken dit met de berichtgeving over de conflicten in Palestina en Oekraïne, en komen er achter welke journalistieke obstakels er bestaan voor Afrika-correspondent Elles van Gelder.
Om meer inzicht te krijgen in de rol van de redacties in het nieuwsaanbod, gaan we ook in gesprek met de redactie van De Marker (BNNVARA). Met hun videoserie All Eyes On... proberen zij onderbelichte crises onder de aandacht te brengen.
Met dit onderzoek beogen we een fenomeen te beschrijven: hoe keuzes binnen redacties worden gemaakt en welke obstakels er bestaan in de verslaggeving van complexe conflicten. Want hoe ga je als nieuwsredactie te werk als slechts twee correspondenten verslag moeten doen over een heel continent, waar inmiddels acht van de tien meest onderbelichte oorlogen plaatsvinden? En met welke risico's krijgen verslaggevers te maken in tijden van gevaarlijke conflicten? In de volgende artikelen wordt er onder andere aandacht besteed aan deze vragen.
Artikel 2: De obstakels van oorlogsjournalistiek in Sudan
Artikel 3: Hoe verdeelt de NOS de aandacht in het achtuurjournaal?