Ervaring of oorzaak en gevolg?
Nieuwsuur vroeg een oud-Forum voor Democratie-gemeenteraadslid naar haar ervaringen sinds ze uit de partij stapte. Een kijker vroeg zich af of er was gevraagd naar bewijs voor de opsomming van voorvallen die de geïnterviewde vervolgens gaf. Moest ze wat ze zei niet met bewijzen onderbouwen?
In het kort:
· In een Nieuwsuur-item over Forum voor Democratie vertelde een voormalig gemeenteraadslid wat haar overkwam sinds ze uit de partij stapte. Een kijker vroeg of ze dat niet met bewijs moest onderbouwen.
· Een redactie bepaalt zelf waarover men bericht en wie als spreker wordt opgevoerd. Een geïnterviewde mag ervaringen delen.
· De redactie vroeg de partij om wederhoor en publiceerde dat.
· Doorvragen naar ondersteunend bewijs had de reportage wel sterker gemaakt.
In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 maakt Nieuwsuur een reportage over Forum voor Democratie. De partij doet het goed in de peilingen en zal mogelijk veel nieuwe gemeenteraadsleden leveren. Interessant dus om na te gaan hoe FvD in de voorafgaande jaren functioneerde in de gemeenteraden waarin de partij zitting had. Een van de geïnterviewden is Ruby Pichel, bijna vier jaar gemeenteraadslid voor FvD in Dordrecht. Zij stapte na onenigheid uit de fractie en de partij en vertelt over intimidatie en dreigementen sindsdien.
Een kijker vroeg de redactie om toelichting op de vragen die aan Pichel waren gesteld. De redactie somde ze op (“Waarom bent u opgestapt bij FVD? Had u iets te zeggen over wie er op de lijst van FVD komt? Wat is er gebeurd sinds uw vertrek bij FVD? Bent u opgelucht dat u weg bent bij FVD?”). De kijker vroeg verder naar de vraag wat er gebeurd was sinds Pichels vertrek uit de partij. Die vraag was “nogal open”, daar kan je van alles op antwoorden. Moest de geïnterviewde een aantal opmerkingen niet onderbouwen?
Redactionele autonomie
Allereerst dit: het staat redacties vrij te kiezen waarover zij berichten, de journalistieke insteek te kiezen en de mensen uit te zoeken die zij daarvoor spreken. Deze zogenoemde redactionele autonomie is vastgelegd in de Mediawet en in diverse jurisprudentie, en als vrijheid van de pers gefundeerd in de Grondwet.
De kijker viel met name over de “nogal open vraag” naar gebeurtenissen sinds het vertrek van Pichel bij FvD. Keuze en bewoording van interviewvragen vallen op zich binnen de redactionele autonomie; dat een kijker misschien graag andere vragen had gehoord maakt de gestelde vragen nog niet per definitie verkeerd. Maar een kijker mag zich uiteraard afvragen waarom hij in dit geval geen vervolgvragen hoorde over de relatie tussen de gebeurtenissen die Pichel noemde sinds haar vertrek bij FvD en het vertrek zelf. Dat er een relatie zou zijn, zou volgens de kijker nu niet in de uitzending duidelijk gemaakt zijn maar wel als aanname gepresenteerd worden.
Wederhoor
Door de volgorde van vraag en antwoord in de montage wordt duidelijk dat Pichel de gebeurtenissen sinds haar vertrek bij FvD interpreteert als vormen van intimidatie en deze relateert aan haar vertrek bij FvD. De voice over impliceert dat ook: “En wie zich daar niet bij thuis voelt en uit FvD stapt, die kan het lastig krijgen.” Waarna Pichel de gebeurtenissen (onder meer “dreigbrieven van een advocaat” en “valse aangiftes”) opsomt.
Het klopt dat de geïnterviewde niet letterlijk om bewijs gevraagd wordt. Dat had de interviewer kunnen doen en dit had de reportage op dit punt sterker kunnen onderbouwen. Maar een geïnterviewde mag haar ervaringen en interpretatie delen.
De Code Journalistiek Handelen geeft wel aan dat het duidelijk moet zijn wat feit of mening is. Door hoe Pichel vertelt is helder dat het háár ervaringen zijn. Verder zegt de code dat iemand die beschuldigd wordt de mogelijkheid tot wederhoor krijgt. De redactie heeft dat wederhoor bij de partij gezocht en geeft dit weer in de reportage: “FvD laat weten dat de partij zich niet meer met Pichel heeft beziggehouden sinds haar vertrek en noemt haar woorden hoogst merkwaardig.” Hiermee voldoet de redactie kort en bondig aan wat de code over wederhoor bij beschuldigingen aangeeft.
Uiteindelijk kan bij het publiek nu wel een soort welles-nietes-gevoel overblijven over de opsomming van gebeurtenissen door Pichel en de relatie met haar vertrek bij FvD. Was het één nu wel gerelateerd aan het ander of niet? Sinds deze uitzending heeft Pichel ook in andere publicaties – waaronder een documentaire – haar ervaringen gedeeld en toegelicht, maar dat was ná de Nieuwsuur-uitzending van 5 maart. Het had de kijker geholpen als in deze uitzending al onderbouwing was gekomen.
Conclusie
Een redactie is vrij in de keuze van een onderwerp voor een reportage en de sprekers die men daarvoor uitkiest. Maar een interview is beter wel zo duidelijk mogelijk over de status van informatie die gedeeld wordt, in dit geval: ervaringen of aanwijsbare gevolgen. Iemand mag uiteraard ervaringen delen.
Had Nieuwsuur destijds al doorgevraagd bij Pichel naar ondersteunend bewijs voor de relatie tussen de door haar opgesomde gebeurtenissen en haar vertrek bij FvD, dan had dit de kijker kunnen helpen de status van die opmerkingen beter te duiden. Het had deze reportage op dit punt sterker gemaakt.