Zo werkt een onderzoek van de Ombudsman voor de publieke omroepen

De Ombudsman voor de publieke omroepen onderzoekt onafhankelijk of de journalistieke redacties van de publieke omroepen zich houden aan de Code Journalistiek Handelen, de gezamenlijke afspraken over hoe betrouwbare, feitelijke en onafhankelijke journalistiek er bij de publieke omroepen uitziet. Wanneer iemand een klacht indient, doorloopt de Ombudsman een proces van tien stappen.

Stap 1 Klacht naar de maker

De klacht wordt eerst doorgestuurd naar de programmamaker of redactie waar het over gaat, zodat zij de kans krijgen zelf te reageren. Dit is een vaste eerste stap: de omroep heeft zes weken de tijd om te antwoorden. Hierbij worden minimale persoonsgegevens van de klager (naam en e-mailadres) meegestuurd, zodat de omroep direct contact kan opnemen. In uitzonderlijke gevallen kan een klacht zonder persoonsgegevens doorgestuurd worden.

Stap 2 Officieel onderzoek starten

Is de klager niet tevreden met de reactie van de omroep of de redactie, of reageert men helemaal niet? Dan kan de klager zich opnieuw melden bij de Ombudsman, die vervolgens besluit of een formeel onderzoek wordt opgestart. Niet elke klacht leidt automatisch tot zo’n onderzoek. De Ombudsman beoordeelt of de klacht gaat over een journalistieke handeling van de publieke omroepen binnen de genres nieuws, informatie of educatie.

Is dat niet het geval, dan ontvangt de klager een toelichting waarom het onderzoek niet wordt opgestart, en waar de klager eventueel wél terecht kan.

Stap 3 De klacht in kaart brengen

De Ombudsman brengt in beeld waar de klacht precies over gaat: wat is het bezwaar van de klager, en wat is de uitleg van de redactie of programmamaker? Door de perspectieven naast elkaar te leggen, ontstaat een helder beeld van de kern van het geschil.

Stap 4 Het programma of artikel bekijken

De Ombudsman bekijkt, luistert naar of leest de betreffende tv-uitzending, radio-uitzending of de online publicatie zelf. Zo wordt het onderzoek gebaseerd op de feitelijke journalistieke uiting, niet alleen op wat partijen erover zeggen. 

Stap 5 Toetsen aan de Code Journalistiek Handelen

Vervolgens wordt bepaald welk onderdeel van de Code Journalistiek Handelen mogelijk in het geding is. De Code bevat de afspraken die alle publieke omroepen hebben ondertekend over zaken als hoor en wederhoor, feitelijkheid, onafhankelijkheid en transparantie. De Ombudsman stelt vast aan welke norm(en) de journalistieke keuzes getoetst moeten worden.

Stap 6 Feiten controleren

Worden er feiten betwist? Dan onderzoekt de Ombudsman welke feiten ter discussie staan en of die betwisting terecht is. Daarbij kijkt de Ombudsman of de redactie voldoende transparant is geweest over de herkomst en de onderbouwing van de gebruikte informatie. Dit is een belangrijk uitgangspunt van de Code.

Stap 7 Redactie opnieuw bevragen

Op basis van de bevindingen tot nu toe krijgt de redactie opnieuw de kans te reageren. De Ombudsman legt eventueel gerichte vragen voor: waarom zijn bepaalde keuzes gemaakt, en hoe verhouden die zich tot de Code Journalistiek Handelen? Dit geeft de redactie de mogelijkheid haar werkwijze toe te lichten voordat er een oordeel wordt gevormd.

Stap 8 Antwoord schrijven

De Ombudsman schrijft een antwoord op basis van het volledige onderzoek. In dit antwoord worden de bevindingen, het oordeel en de argumentatie uiteengezet. De uitspraken van de Ombudsman hebben geen bindend karakter (er worden geen sancties of boetes opgelegd), maar de conclusies kunnen wel openbaar gemaakt worden. 

Stap 9 Feitelijke check door de redactie

Voordat een antwoord definitief wordt, krijgt de redactie de kans om een laatste feitelijke controle op de beschrijving van het journalistieke proces of product te doen. Zo worden eventuele feitelijke onjuistheden in de tekst nog gecorrigeerd, zonder dat dit iets verandert aan het oordeel of de conclusies van de Ombudsman.

Stap 10 Publicatie en verzending

De definitieve versie van het antwoord wordt tegelijk verstuurd aan de klager én de betrokken redactie, en kan (in geanonimiseerde versie) gepubliceerd worden op de website van de Omroep Ombudsman. Op die manier is de uitspraak voor iedereen toegankelijk en draagt het onderzoek bij aan transparantie over journalistiek handelen bij de publieke omroep.