Van heilige graal tegen long covid tot lege huls

Een kijker klopte bij ons aan naar aanleiding van een gesprek over een mogelijke succesvolle long covid-behandeling in de uitzending van Eva van 11 december 2025. Hij had zich in maart van dit jaar al gericht tot de redactie maar geen reactie gekregen. Daarop verzocht hij ons in juni om onderzoek. Ondanks dat december 2025 alweer lang achter ons ligt, was de klacht op tijd bij ons om behandeld te kunnen worden: zijn mail bereikte ons binnen zes maanden na eerste publicatie die er volgens onze procedure voor het indienen van een klacht maximaal staan.

Wel was het programma inmiddels met zomerreces. Dat kan niet de oorzaak zijn geweest dat de kijker in maart geen reactie ontving, maar mogelijk wel waarom er in juni geen bericht kwam. Een onderbreking in uitzendfrequentie moet er niet toe leiden dat je voor publiek met vragen of klachten onbereikbaar bent. De Ombudsman heeft dat diverse omroepen al meermaals en met klem laten weten. En zeker wanneer een programma in een nieuw seizoen terugkeert, is het onwenselijk dat communicatie met publiek of de Ombudsman voor maanden stilvalt.

Redacties moeten op vakantie kunnen, menselijke accu’s mogen worden opgeladen. Maar de Ombudsman adviseert omroepen nogmaals om te zorgen dat kijkers met opmerkingen over programma’s niet in een ongelezen mailbox belanden.

Het gesprek aan tafel

Het gesprek tussen de presentator en twee gasten in Eva ging over een medicijn dat mogelijk verlichting zou bieden aan mensen met long covid. Zorgverzekeraars vergoeden het middel niet, het programma vroeg zich af of dat niet snel zou moeten. De ene gast vertelde haar ervaringen, het middel gaf haar “haar leven terug” volgens de presentator. De andere gast was arts bij de kliniek die het experimentele medicijn voorschreef en verstrekte. Het middel lidocaïne zou opmerkelijk goed werken, 78% van de door de kliniek zelf onderzochte gebruikers had positieve effecten. De presentator omschreef het als “zeg maar de Heilige Graal waar we allemaal naar zoeken”. Dus waarom nog een lange testprocedure doorlopen vóór er vergoeding komt van het nogal kostbare middel (25€ per injectie, de gast had soms wel vier spuiten per dag nodig)?

In het gesprek werden geen vragen gesteld over de betrouwbaarheid van het onderzoek van de kliniek zelf of over de onderbouwing van ”dit fantastische resultaat, 80% is er bij gebaat in meer of mindere mate”. Aan de kop van de uitzending gebruikte de presentator de formulering “experimenteel medicijn”, vijfentwintig minuten later bij de aanvang van het gesprek viel die term nog eenmaal. Van de zorgverzekeraars werd een reactie voorgelezen waarin men aangaf dat een nieuw medicijn eerst beoordeeld moet worden op “veiligheid, werkzaamheid en kwaliteit” alvorens het middel regulier ingezet (én dus eventueel vergoed) kan worden. “Dat klinkt niet onlogisch,” zei de presentator, “maar hoe lang duurt dat?” Anderhalf tot twee jaar, zei de arts. Het gesprek eindigde met een gezamenlijke oproep. “Versnel dat proces, laat het niet zo lang duren.”

Het bredere plaatje

De redactie van Eva is niet de enige die eind 2025 valt voor het onderzoek dat op de spectaculaire resultaten met lidocaïne zou wijzen en dat op 3 december in eClinicalMedicine gepubliceerd wordt. Maar er is ook direct, en in het openbaar, aarzeling bij het onderzoek.

Op 5 december staat al kritiek op de studie op een specifiek aan long covid gewijd Instagram-account van een arts-in-spé met long covid. Op 9 december schrijft de wetenschapsredactie van NRC positief over de studie, maar enkele gerenommeerde artsen posten diezelfde dag nog een kritische reactie, zowel op het NRC-verhaal als op de studie zelf. Op 11 december, de dag van de Eva-uitzending, is de Stichting Long Covid heel voorzichtig: er moet meer onafhankelijk onderzoek komen. En op 12 december plaatsen de gezamenlijke organisaties van long covid-patiënten naar aanleiding van de optimistische Eva-uitzending nogmaals kanttekeningen bij het onderzoek. Zij weten “als geen ander hoe groot de behoefte is aan perspectief” maar wijzen ook op gebrek aan resultaat en ernstige bijwerkingen van het middel die ook bekend zijn.

In januari 2026 volgt meer kritiek van artsen, in een artikel in het Geneesmiddelenbulletin en in een podcast. Onderzoeksplatform Follow The Money (FTM) begint te spitten, en dan gaat het hard met de geloofwaardigheid van de studie. Al tijdens het FTM-onderzoek blijkt dat op verzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) kijkt of bij de studie de wet op het medisch onderzoek niet overtreden is. Dat blijkt het geval, de commissie zegt tegen FTM dat  al op 9 februari aan de IGJ gemeld te hebben.

FTM publiceert op 25 februari een uiterst kritische analyse. Op diezelfde dag – toeval of niet – wordt de studie door de kliniek en de mede-onderzoekers van twee universiteiten bij eClinicalMedicine ingetrokken: “Retracted” meldt deze website inmiddels

 

Op 11 maart schrijft The Lancet daarover: de studie zou tot vraagtekens hebben geleid of de behandeling wel onderdeel van de reguliere zorg zou zijn. In april bericht Zembla dat het bewijs voor effect van het medicijn ‘niet voldoende significant’ ofwel zwak is, de positieve effecten zijn mogelijk het gevolg van toeval.

Onderwijl doet de inspectie verder onderzoek naar de werkwijze van de kliniek Excellent Care Clinics (ECC). Op 30 juli j.l. volgt een rapport met hard oordeel: op 16 van de 20 onderzochte punten voldoet de kliniek “niet aan de normen voor goede zorg. Hierdoor bestaat een risico voor de patiëntveiligheid.” Het gaat om een scala aan problemen, van onvoldoende aandacht voor bijwerkingen tot belangenverstrengeling. De kliniek krijgt een zogenoemde aanwijzing die onder meer inhoudt dat de kliniek binnen drie maanden met de behandeling met lidocaïne moet stoppen. Het rapport zegt over de wijze waarop de in december in de pers nog lovend gemelde resultaten zijn verkregen: “In september 2025 heeft de inspectie al haar twijfels kenbaar gemaakt aan ECC over de toelaatbaarheid van het door ECC verrichte wetenschappelijk onderzoek. De CCMO heeft deze twijfels bevestigd.”

De klacht

Waarom dit hele traject hier nogmaals zo minutieus beschreven? Omdat het bij de behandeling van de klacht van belang is te constateren dat de redactie van Eva op meerdere momenten in dit traject van maanden de mogelijkheid heeft gehad om op enige manier terug te komen op het gesprek van 11 december. Een gesprek dat geen kritische vragen bevatte, over een medicijn dat als “de Heilige Graal” beschreven werd maar waarbij al vóór dat gesprek vraagtekens waren gezet.

Inmiddels staat op de website van Eva een verwijzing naar de intrekking van de studie in februari, de Ombudsman kan niet precies zien wanneer die geplaatst is. Maar de redactie heeft in elk geval dus al voor met zomerstop te gaan weet gehad van de kritiek die er op de studie was. Men kan niet zeggen niet op de hoogte te zijn geweest.

Follow the Money vroeg uiteraard de redactie om een reactie voor het artikel van 25 februari en ontving bericht van AVROTROS, de uitzendende omroep. “De persdienst van AvroTros antwoordde dat het initiatief voor dit item van de redactie kwam, die volledig onafhankelijk opereert bij de selectie en samenstelling van onderwerpen. ‘Het betreffende item is tot stand gekomen vanuit de redactionele afweging om ruimte te geven aan een persoonlijk verhaal en zo een actueel medisch thema bespreekbaar te maken. In de uitzending is uitdrukkelijk benoemd dat het om een experimentele behandeling gaat.’,” citeerde FTM de omroep.

De persdienst van AVROTROS schreef dus dat het de redactie ging om het “persoonlijk verhaal” om zo “een actueel medisch probleem bespreekbaar te maken”. De presentator zei zelf aan het begin van de uitzending dat de gasten er zaten “omdat zorgverzekeraars het medicijn nog niet willen vergoeden.” Het gesprek kwam steeds terug op dat niet-vergoeden en dat dat toch anders zou moeten; het eindigde er ook mee. Dat klinkt wel iets dwingender dat het “bespreekbaar” maken van een medisch probleem, dat is een ‘call to action’. Dat mag een ledenomroep doen van de Mediawet, maar trek het dan achteraf als persdienst misschien geen pseudo-neutraal jasje aan?

De klager benaderde de redactie direct na het artikel van Follow the Money op 24 maart naar aanleiding van het negatieve advies van het CCMO over de toelaatbaarheid van het onderzoek. Hij kreeg een automatische ontvangstbevestiging van de redactie (een antwoord van 24 maart met daarboven de kop “Dankjewel voor je bericht!”). Volgens hem het enige bericht dat er kwam, ondanks ook talrijke verzoeken vanuit de long covid-gemeenschap via sociale media en open brieven.

De redactie van Eva schreef wel aan Zembla, vóór de uitzending van 9 april: “Met de kennis van nu (…) zouden wij het onderwerp uiteraard niet zo gemaakt hebben.” Waarom dat dan de mailers aan de uitzending niet ook nog even – en misschien iets uitgebreider – gemeld? Of beter nog: het brede publiek? Met nog een toevoeging op de website wellicht?

Nadat de Ombudsman de redactie nu contacteerde voor dit artikel, verzond men alsnog een verontschuldiging voor de late reactie en inhoudelijke uitleg aan de klager. De Ombudsman kreeg de toelichting dat de redactie “altijd de feiten en de wetenschap als leidraad nemen. In dit geval lag er op het moment van uitzending EN een wetenschappelijke publicatie EN daar werd ook uitgebreid door gerenommeerde media verslag van gedaan.” Dat de feiten anders bleken te liggen, kon men op moment van uitzenden niet weten, schreef de redactie. “Bovendien zijn wij een dagelijks journalistiek programma, niet alle onderwerpen kunnen maandenlang worden geresearched.” Met long covid- patiënten zou vóór de zomer al het gesprek zijn gezocht, voegde de redactie toe en benadrukte wat men ook aan Zembla schreef: “dat we dit graag anders hadden gedaan, met de kennis van nu.”

Helaas ging de redactie niet in op het feit dat er ook al vóór de uitzending van 11 december in het openbaar vraagtekens bij de studie waren gezet. En juist bij de positieve publicatie van NRC, één van die andere gerenommeerde media die de redactie ook nu nog bij de Ombudsman aanbracht als onderbouwing om het middel positief te bespreken in de uitzending.

Een talkshow is geen medische rubriek

Het kan de redactie van Eva niet verweten worden dat men de diepe val in 2026 van “de wonderlijke doorbraak” (volgens de presentator) van lidocaïne bij de behandeling van long covid in december 2025 niet al heeft voorzien. Journalisten zijn geen waarzeggers, medici of wetenschappers, een talkshow is geen medische rubriek. Maar bij medische onderwerpen dienen journalistieke redacties hun verantwoordelijkheid voor het delen van controleerbare informatie en voldoende context heel serieus te nemen. Je hebt het immers over de gezondheid van je publiek. Dan ga je niet mee in de vóórs maar zoek je ook actief de tégens op. Zeker als lyrische resultaten van een medicijn door de voorschrijver ervan zélf gepromoot worden.

En zeker ook nu de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd zelfs het berichten over onderzoek naar medicijnen door wetenschapsredacties tot ongeoorloofde reclame en daarmee boetewaardig bestempeld heeft. Een zeer ongewenste ontwikkeling die kan leiden tot zelfcensuur op redacties; deze Ombudsman sluit zich aan bij wat de collega van NRC, één van de beboete mediaorganisaties, daarover schrijft.

Conclusie

De redactie van een journalistiek programma hoeft geen medisch proefschrift te schrijven, de Ombudsman vraagt niet om maandenlange research. Wel was er voorafgaand aan deze uitzending van Eva al informatie die tot een kritischer houding zou hebben kunnen leiden. Het tweemaal tijdens een gehele uitzending van 45 minuten aangeven dat sprake is van een experimentele behandeling is eerder spaarzaam dan “uitdrukkelijk”. En wat kan je nú met het feit dat de IGJ in juli wees op belangenverstrengeling bij de kliniek omdat de bestuurders patent wilden krijgen op de aangepaste lidocaïne in injectievorm? Een journalistieke redactie staat toch te popelen om daar alsnog vragen bij te stellen? 

De NRC-ombudsman schreef op 19 december vorig jaar al in een analyse van het eigen optimistische stuk over het middel: “NRC schrijft eerder te weinig dan te veel over de enorme impact van long covid – en andere vermoeidheidsziekten – op grote groepen mensen. Nooit publiceren over een onderzoek waarvan de resultaten nog niet onomstotelijk vaststaan, lijkt mij niet in het belang van lezers. Maar dit nieuws werd wel te stellig gebracht, met een te absolute kop. En toen er kritiek kwam op het onderzoek en de berichtgeving had een vervolgartikel niet misstaan.” Hij raadde de wetenschapsredacteur van de krant aan haar overzichtsartikel over long covid uit 2024 een vervolg te geven. Follow the Money maakte eind juli dit jaar na de uitspraak van de IGJ de balans op over de kliniek en de belofte van lidocaïne voor long covid-patiënten. Wat overblijft is helaas een niet-onderbouwde belofte.  

Niet berichten over mogelijk hoopgevende studies is inderdaad jammer, dat is deze Ombudsman met de collega van NRC eens. Maar met de huidige opstelling van de IGJ ook risicovol, zo blijkt. Het wordt dus nog meer opletten voor redacties, zonder de medische onderwerpen dan maar over te slaan. Als iets bijna te mooi lijkt om waar te zijn, moet minimaal de journalistieke argwaan uit de kast gehaald worden en niet de rode loper. De presentator van Eva staat erom bekend dat goed te kunnen. Voor het programma een uitgelezen mogelijkheid om kritisch naar het eigen werk te kijken en na de zomer het verhaal compleet te maken. Alles in het belang van het grote publiek.