Schreeuw om aandacht

Het is elk jaar een van de meest gestelde vragen aan de Ombudsman: waarom dít onderwerp wel en dát onderwerp niet in het nieuws? Waarom haalt de ene buitenlandse crisis de Nederlandse voorpagina’s en de andere niet eens de eigen landsgrens? Meestal heeft de vragensteller een specifieke connectie met het ‘vergeten’ verhaal. Maar een antwoord stelt zelden tevreden.

‘Underrepresented crises’, ofwel in niet zo lekker Nederlands: onderbelichte crises. We noemen er maar een paar: de Centraal-Afrikaanse Republiek, Soedan, Madagaskar, Myanmar. De internationale hulporganisatie CARE zette er onlangs tien uit 2025 op een rijtje, allemaal niet of nauwelijks in het nieuws. Maar of de crisis nu de politiek, oorlog, honger of het klimaat betreft: kan je ze tegen elkaar afwegen in de strijd om de pagina of de zendtijd? Is er een journalistiek criterium om te kiezen tussen berichten over crises? Er is niet altijd een bevredigend antwoord te geven op de vragen over het verdelen van journalistieke aandacht. Wij zoeken doorgaans wel naar toelichting op redacties. Maar die moeten keuzes maken.

Omdat het dus zo’n veel gestelde vraag is en het geven van zoveel mogelijk toelichting belangrijk, wilde de Ombudsman op 3 februari graag voor Free Press Unlimited Live een panel leiden waarin dit onderwerp centraal stond. Want ook als moderator valt er te leren. Voor een volle zaal in internationaal perscentrum Nieuwspoort bespraken twee hoofdredacteuren en een onderzoeksjournalist factoren die een rol spelen bij het geven van aandacht aan een verhaal.

Zwarte gaten in de krant

Panellid en hoofdredacteur Wendelmoet Boersema van dagblad Trouw somt er die middag een heel aantal op. Allereerst natuurlijk de puur redactionele afwegingen die meespelen bij de dagelijkse keuzes. Is het nieuws? Heb je als medium toegang tot het gebied of de informatie? En als jij er niet bij kunt komen, is er dan een betrouwbare ander die dat kan of die daar al is? Maar ook afwegingen als: kunnen we vertellen wat verteld moet worden. Laten we de mensen zien zonder het verhaal alleen maar ‘erg’ of ‘zielig’ te laten zijn.

Vervolgens speelt mee of er gedeelde belangen zijn met het land of gebied in crisis, geopolitiek of economisch. Boersema noemt het met enige schroom “bijna een koloniale blik”. Want het is altijd de vraag hoe relevant iets is voor het eigen publiek.

Ze zegt: “Trouw heeft de opvatting: we máken het relevant voor onze abonnees. En als er geen plek ís, dan máken we plek.” En soms ook andersom. Dan laat de krant letterlijk zien dat het verhaal niet weggaat, ook als er niet zoveel informatie voorhanden is. Dat gebeurde in mei 2025. De voorpagina van de krant toonde een zwart vlak met in witte letters de tekst “Hier had een foto uit Soedan moeten staan”. Er werd doorverwezen naar het commentaar binnen in de krant. Daarboven zo’n zelfde zwart vlak met de tekst “Er komen vrijwel geen beelden uit Soedan omdat er nauwelijks nog fotojournalisten zijn”. Het commentaar legde vervolgens uit waarom er toch over de oorlog in Soedan bericht moet blijven worden.

   

 

Kan op zo’n zichtbare manier de agenda zetten niet tot wrevel leiden bij het publiek? Een krant heeft abonnees die voor een bepaalde overtuiging kiezen en betalen. Maar bij de publieke omroepen ligt dat anders. De Ombudsman hoort van mensen die menen dat de journalistiek hen het leed van de wereld opdringt. En dat de publieke omroepen daarin gestuurd worden door politieke druk.

De Ombudsman vindt voor dergelijke sturing geen onderbouwing. Wel vinden we redacties die aangeven te worstelen met tijd, ruimte en geld. En dan toch kiezen voor de verhalen dichter bij huis omdat het publiek zich daarbij sneller betrokken voelt.

De eigen achtertuin

Hoofdredacteur Carlos Dada van het platform El Faro in El Salvador zit ook in het panel. Zijn redactie werkt inmiddels vanuit ballingschap, want in eigen land loopt men teveel gevaar. Maar weten wij hier hoe het is in El Salvador? Ja, toen er in 1982 vier Nederlandse IKON- journalisten werden vermoord, toen wist Nederland waar zijn land lag, zegt hij. Maar nu?

Hij geeft een voorbeeld hoe betrokkenheid en herkenning cruciaal kunnen zijn of een verhaal de headlines over de grens haalt. “Al in 2021 schreven wij hoe president Bukele dealtjes sloot met de leiders van drugsgangs. Zo kon de handel doorgaan. Wij werden erom aangevallen, ineens hadden we spionagesoftware op onze telefoons. Redacteuren moesten ervoor weg uit het land. Maar de corruptie trok geen aandacht. Pas toen de Amerikaanse president Trump migranten ging deporteren naar El Salvador konden we verhalen delen met de New York Times.” Toen werd het interessant gevonden bóven het Panamakanaal.

Dada laat als illustratie de voorpagina’s van drie publicaties zien met het verhaal over president Bukele: zijn eigen El Faro bracht het in 2021, The Guardian in 2023 en de New York Times in 2025. The Guardian was er relatief snel bij, zegt Dada. En dat gebeurt wel vaker, die krant maakt heel bewuste keuzes om internationale verhalen de ruimte te geven.  

 

Een andere definitie van impact

Je zou kunnen denken dat je het publiek alleen een verhaal kunt verkopen als het er belang bij heeft. Maar onderzoek uit 2024 van de London School of Economics liet zien dat je uit het gebrek aan aanbod in de media niet automatisch kunt concluderen dat het publiek dit nieuws niet wil weten. In het onderzoek greep een diverse en internationale publieksgroep van professionals bijna net zo snel naar dit type nieuws als naar berichten van dichter bij huis. Als het maar aangeboden wordt. Dénken media dan vooral dat het publiek het niet wil?

Het panel in Nieuwspoort heeft het antwoord niet onmiddellijk, maar het is dus zeker ook een kwestie van zélf durven kiezen. Misschien kiezen voor iets anders dan de verkoop van de krant of het kijkcijfer? Lastig als je ook een bedrijf overeind moet houden. Maar de impact die je met journalistiek wilt maken, kan ook iets anders zijn.

Klaas van Dijken is directeur en onderzoeksjournalist bij Lighthouse Reports en focust in de verhalen die hij maakt op mensenrechtenschendingen. Hij won de Tegel 2015 voor verslaggeving in Trouw over wat je misschien de vórige oorlog in Soedan kunt noemen, die in Darfur. Van Dijken heeft nooit ‘makkelijke’ verhalen gemaakt, constateert hij. “Ons onderzoekscollectief wil iets veranderen in de wereld, en we zoeken de verhalen daar op uit. Wij werken altijd samen met andere media, en die willen onze verhalen dan dus hebben. Maar impact is voor ons niet alleen een stuk in de krant, dat is pas het begin. We geven ook de lokale bevolking informatie, of dragen bij aan het voeren van processen.”

Lighthouse Reports draait op bijdragen van fondsen en op samenwerking, ook met wie niet direct als traditioneel medium wordt gezien. Zo bereik je andere mensen. Verhalen over voedselsystemen en voedselveiligheid werden bijvoorbeeld ook verspreid door content creators die je ‘foodfluencers’ zou kunnen noemen. Want als je op de krant of de tv moet wachten, zegt hij, kan je met bepaalde verhalen héél lang wachten. “De uitzonderingen inderdaad niet te na gesproken, natuurlijk,” zegt hij. “Zoals in Nederland Trouw, De Groene Amsterdammer of Bureau Buitenland van de VPRO.”

Geen vergeten verhaal

Na afloop van het panel krijgt AlMigdad Hassan van organisator Free Press Unlimited de prijs van ‘Journalistieke nieuwkomer van het jaar’. Hij werkt nu een paar jaar als journalist voor Al Arabiya Network in Soedan. Maar oorspronkelijk was hij apotheker. Totdat hij zich zo ging opwinden over de slechte toegang tot medicijnen dat hij er zelf maar verslag van ging doen. Hij was een van de weinige journalisten die bleef toen in 2023 opnieuw de oorlog uitbrak in zijn land. “Toen de angst de straten van Khartoem overnam,” zei hij, “verdween er ook iets anders: de aanwezigheid van de media. Die stilte kan ook een vorm van geweld zijn. Voor mij werd journalistiek meer dan een beroep, het werd een verantwoordelijkheid.”

Hassan heeft een oproep aan de zaal. “Laat Soedan alstublieft geen vergeten verhaal worden. Blijf betrokken, blijf het verhaal vertellen, met medemenselijkheid. Laat Soedan niet herinnerd worden als een crisis, maar als een gemeenschap van echte mensen wier levens ertoe doen.”

Binnen de mogelijkheden van ons werk wil het team van de Ombudsman zich dit pleidooi aantrekken. Onze stagiair Nine Rieter gaat zich onderdompelen in de factoren die nieuwsaandacht sturen. Zodat we in de toekomst hopelijk meer antwoorden hebben als ergens de schreeuw om journalistieke aandacht weer klinkt.