De vele gezichten van nieuwsmijding

Meer en meer mensen vermijden het nieuws. Dat blijkt uit internationaal onderzoek, maar we merken het ook in de inbox van de Ombudsman voor de publieke omroepen. “Mijn omgeving wordt er ziek van en mijdt het nieuws”, mailde een kijker. Een ander schreef: “Al jarenlang kijken of luisteren wij niet meer naar de NPO.” Hoofdredacteur van dagblad Trouw Wendelmoet Boersema herkent zelfs nieuwsmijders onder de eigen abonnees. Waarom groeit het uit de weg gaan van nieuws? En wat betekent dat voor de journalistiek?

Mensen betrokken houden blijkt een steeds grotere uitdaging voor de media in een nieuwslandschap met een overvloed aan keuze. Hoe doe je dat, als het nieuws vaak ook nog eens beangstigt of verontrust? Het Reuters Institute for the Study of Journalism neemt het fenomeen nieuwsmijding al jaren mee in onderzoeken. Volgens het Digital News Report van 2025 zeggen wereldwijd vier op de tien mensen dat ze het nieuws soms of vaak mijden. Dat is een stijging ten opzichte van de 29% uit 2017. En het is het hoogste percentage dat Reuters ooit registreerde. Ongeveer een derde van de Nederlanders ontwijkt volgens Reuters het nieuws.

Nieuwsmijders zijn geen vaste groep

Wie denkt dat nieuwsmijders één duidelijke groep vormen, heeft het mis. Volgens communicatiewetenschapper Kiki de Bruin is bijna iedereen misschien wel een nieuwsmijder. Zij promoveerde vorig jaar op onderzoek naar waarom mensen nieuws vermijden, de gevolgen voor hen en wat dat betekent voor de democratie. "Zelfs mensen die drie kranten per dag lezen noemen zichzelf soms een nieuwsmijder,” zegt de Bruin. “Maar dat zijn meer selectieve nieuwsmijders, omdat ze bijvoorbeeld bepaalde onderwerpen even wat meer mijden. Omdat ze er genoeg van hebben gehad. Of mensen die zeggen: in het weekend of als ik op vakantie ben, mijd ik het nieuws.” 

Uit resultaten van onderzoek blijkt dat vrouwen, jongeren en lager opgeleiden wat meer het nieuws uit de weg gaan. Maar met name valt op hoe verschillend die nieuwsmijders zijn. In het onderzoek van De Bruin zag zij meerdere typen, met heel uiteenlopende redenen om even of zelfs lange tijd het nieuws te vermijden. Ze maakte er drie algemene groepen van:

Selectieve nieuwsmijders: Mensen die nieuws belangrijk vinden, maar nieuws doseren of bepaalde onderwerpen mijden. Ook kunnen zij bijvoorbeeld geen televisienieuws kijken, maar wel andere vormen zoals podcasts gebruiken.

Kritische nieuwsmijders: Mensen die afhaken uit wantrouwen of kritiek op de journalistiek. Zij kunnen twijfelen aan de motieven van nieuwsorganisaties. Of ze vinden de kwaliteit van het nieuws slecht. Deze mensen gebruiken meer alternatieve kanalen om geïnformeerd te worden.

Vervreemde nieuwsmijders: Mensen die zich niet herkennen in het nieuws of het niet begrijpen. Zij vinden dat nieuws niet aansluit bij hun leefwereld. Of ze voelen zich niet gerepresenteerd en hebben het idee dat andere mensen óver hen praten, maar niet mét hen.   

De onderzoeker benadrukt hoe belangrijk het is om deze verschillen op te merken. Want wie alle nieuwsmijders over één kam scheert, mist de onderliggende redenen — en dus ook mogelijke oplossingen.

Wat zeggen klachten?

De Ombudsman herkent de typen nieuwsmijding ook in de klachten die bij ons binnenkomen. Sommige mensen uiten fundamenteel wantrouwen: “Het nieuws is gemanipuleerd” en “alle media liegen en bedriegen.” Anderen doseren het nieuws, omdat ze het te negatief vinden. Zoals bijvoorbeeld iemand tijdens de coronacrisis schreef: 

“Ik zou zo graag weten of ook wordt onderzocht wat het effect is van weken aaneen lange uitzendingen over Corona en andere ellende. Mijn omgeving wordt er ziek van en mijdt het nieuws. Mijn pubers worden depressief, ze kijken niet meer naar ‘het nieuws’.”

Bepaalde mensen geven aan dat ze het nieuws vermijden, omdat ze het te eenzijdig vinden en niet passend bij hun leefwereld. Zo schreef iemand dat die “fysiek misselijk word[t] van het grove gebrek aan objectiviteit en genuanceerdheid in de berichtgeving.” Opvallend is dat mensen die zeggen het nieuws te mijden, nog wél de moeite nemen om een klacht in te dienen. Dat wijst erop dat betrokkenheid niet totaal verdwenen is, maar zich anders uit. Een mailer die aangaf al jaren geen tv meer te hebben, schreef dat hij zichzelf zag als 'burgerjournalist’: “Wij zoeken voortaan zelf ons nieuws op”.

Nieuwsmijding als bescherming

Nieuwsmijding is dus niet altijd een teken van desinteresse. Volgens Kiki de Bruin is het vaak een manier om met de constante stroom aan informatie om te kunnen gaan, een soort bescherming dus. Nieuws is tegenwoordig overal en altijd aanwezig. Selectie of vermijding kan dan helpen om mentaal in balans te blijven. “Om te zorgen dat ze niet de hele dag verdrietig zijn door alle negatieve of ellendige beelden die ze hebben gezien. En vooral om een weg te vinden tussen hoe kan ik geïnformeerd blijven en betrokken blijven bij de wereld zonder dat ik helemaal overladen word.”

Dat bleek bijvoorbeeld ook uit onderzoek van De Bruin tijdens de coronapandemie. Ze legt uit dat in tijden van crisis “mensen onzeker zijn en afhankelijk van nieuwsmedia om te weten wat er speelt.” Maar veel en lang kijken naar verontrustend nieuws kan ook leiden tot emotionele vermoeidheid.

Zo zagen de Bruin en andere onderzoekers dat mensen in het begin van de pandemie nieuws opzochten voor zekerheid. Maar hoe langer de crisis voortduurde, des te meer mensen nieuws begonnen te ontwijken als gevolg van nieuwsoverbelasting. De metingen lieten zien dat mensen die het nieuws minder volgden, zich mentaal beter gingen voelen. En mensen die het nieuws wel bleven volgen, voelden zich mentaal slechter.

Kiki de Bruin was zelf ook één van de nieuwsmijders tijdens de coronacrisis, zegt ze: op het moment dat haar moeder positief getest was op corona. “Toen stond voorop op de krant waar ik toen een abonnement op had: Wat als beide ouders doodgaan aan corona?” Op dat moment besloot ze het nieuws een paar weken te ontwijken: “Ik heb hier gewoon geen behoefte aan. Ik ga liever met mijn moeder bellen en buiten wandelen dan dat ik allemaal dit soort ellendige verhalen ga lezen.” 

Keerzijde

Aan haar eigen nieuwsmijden toentertijd zat volgens De Bruin wel een keerzijde: “Dat was tijdens COVID natuurlijk heel erg, want als journalistiek wil je ook de noodzaak benadrukken hoe erg het is en dat mensen moeten handelen. Je wil mensen mobiliseren.”

De Bruin onderstreept het op de loer liggen van ongeïnformeerd raken of geïnformeerd worden via bronnen die niet betrouwbaar zijn. “Er is natuurlijk ook heel veel informatie die niet geverifieerd is, vooral op social media. Daar zitten bepaalde motivaties achter om het te verspreiden. Bijvoorbeeld om mensen een ander denkbeeld te geven of mensen te beïnvloeden.”

Het gebruik van onafhankelijke bronnen en nieuwsmedia heeft voordelen: “Als je weet wat er speelt, kun je ook emanciperen, kun je voor jezelf of voor anderen opkomen. En je kunt beter weloverwogen keuzes maken als je gaat stemmen, maar ook gewoon in je dagelijks leven.”

Craig Robertson werkt aan een onderzoeksproject van het Reuters Institute naar wereldwijde veranderingen in het nieuwsgebruik en de media-industrie. Hij wijst op de nog kleine, maar steeds groter wordende verschillen tussen degenen die wel en geen toegang hebben tot informatie. “Een van de gevolgen hiervan is een mogelijke afname van de democratische betrokkenheid: politieke interesse en kennis zijn vaak cruciaal voor politieke participatie. Het consumeren van betrouwbare informatie vormt ook een nuttig tegengif tegen de stortvloed aan desinformatie op internet: als je weet wat er werkelijk waar is, hebben leugens minder invloed.”

De samenleving kan geraakt worden door nieuwsmijding, volgens De Bruin. Zo was er eerst een soort gedeeld referentiekader, waarin mensen dezelfde feiten kennen, een bewustzijn van dezelfde problematiek “ook al heb je dan een andere mening over hoe het opgelost moet worden”. Dat gedeelde kader komt onder druk te staan als mensen zich steeds meer op verschillende manieren informeren.

Ook onderzoekers Skovsgaard en Andersen waarschuwen dat een trend van nieuwsmijding “problematisch” kan zijn, omdat het volgen van het nieuws verschillende positieve effecten heeft. Zo schrijven de onderzoekers dat het op individueel niveau bijdraagt aan politieke kennis en betrokkenheid. Maar ook voor de samenleving als geheel is het goed als mensen het nieuws blijven volgen: “Zo is de kans kleiner dat machthebbers zich schuldig maken aan wanpraktijken als het risico groot is dat ze door journalisten in het openbaar worden ontmaskerd. Als het steeds vaker vermijden van nieuws de economische basis van de nieuwsindustrie ondermijnt, zullen deze effecten verdwijnen.”

Taak voor nieuwsredacties?

Onderzoeker De Bruin wijst op de term “imagined audience”: het beeld dat journalisten hebben van hun publiek. Dat beeld komt niet altijd overeen met de werkelijkheid. Meer contact met verschillende publieksgroepen kan helpen om die kloof te verkleinen.

Hoofdredacteur Wendelmoet Boersema van dagblad Trouw herkent nieuwsmijding zelfs onder haar eigen lezers. Zij beschrijft hen als lezers die zich betrokken voelen en bewust kiezen voor minder of ander nieuwsgebruik. De redactie speelt in op de behoefte aan variatie van nieuwsmijders. Zo biedt Trouw duiding, gesprekken met deskundigen en een gemeenschap om bij te horen. Naast hard nieuws is er ook ruimte voor zingeving, oplossingen en positieve ontwikkelingen, zoals in de rubriek “De meezitter”.

De taak van de nieuwsredactie is anders geworden door de jaren heen. “Je bent niet de brenger van al dat nieuws. Het is alomtegenwoordig en onze rol verandert daarmee,” legt Boersema uit. Het journalistieke werk verschuift naar het helpen van lezers om grip te krijgen op de werkelijkheid: “Waar focus je op en hoe doseer je het nieuws?” Ze wijst erop dat grote, zichtbare conflicten zoals in Gaza veel aandacht trekken, maar dat minder belichte crises, zoals in Sudan, niet vergeten mogen worden. Het is volgens haar de taak van de journalistiek om hierin een afgewogen keuze te maken.

De Trouw-redactie zoekt actief contact met het publiek via mails, lezersavonden en panels. Die dialoog helpt om beter te begrijpen waar behoeften liggen. Volgens Boersema is die wisselwerking essentieel om als nieuwsmedium relevant te blijven.

Meerdere redacties van de publieke omroepen zoeken dat gesprek met mensen ook op. Zo organiseert de NOS publieksavonden in verschillende steden genaamd “NOS Bij Jou”. Hier gaan ze “in gesprek met iedereen die dat wil". 

Pointer gaat met pop-up redacties de regio in, zo willen zij een antwoord geven op “veelgehoorde kritiek op de media: omdat veel redacties in de Randstad gevestigd zijn, hebben ze een blinde vlek voor nieuws uit andere regio’s.” Mensen kunnen hun ervaringen delen, zowel fysiek als online. Voor journalisten levert dit niet alleen input op, maar ook verdieping, stelt de redactie. “Door langere tijd dicht bij de mensen in de betreffende regio te zijn, kunnen we beter lokaal onderzoek doen.”

Tussen mijden en informeren

Het team van de Ombudsman voor de publieke omroepen vindt het fijn dat ook nieuwsmijders ons weten te vinden. Ook hun signalen maken zichtbaar waar journalistiek schuurt of beter kan. Journalistiek vervult een publieke taak: het controleren van de macht en het agenderen van wat er in de samenleving speelt. Maar die taak verliest betekenis als het publiek afhaakt zonder dat we begrijpen waarom.

Geïnformeerd blijven is essentieel voor elk mens. En het kan, ook als iemand het nieuws af en toe bewust uitzet. Niet iedereen hoeft alles te volgen. Maar zonder publiek bestaat er geen publieke journalistiek. Zonder onafhankelijke journalistiek wordt het publiek enkel nog geïnformeerd door mensen of organisaties met andere belangen. En dat raakt uiteindelijk iedereen.

De verantwoordelijkheid om geïnformeerd te blijven ligt niet enkel bij het publiek zelf. Ook de journalistiek en de wetenschap hebben een taak. Dus wetenschappers: blijf onderzoeken waarom mensen afhaken en wat zij nodig hebben om aangehaakt te blijven. Journalisten: blijf zoeken naar vormen die recht doen aan je journalistieke taak én aan de mensen voor wie je werkt. Ook, en misschien juist, als dat publiek zich niet altijd laat zien of horen.

 

Beluister de podcastaflevering Achter de Klacht 6.1 Waarom de ene nieuwsmijder de andere niet is