Influencers, kolonisten en een Balineese runclub

De Ombudsman toetst klachten over berichtgeving aan de journalistieke normen van de publieke omroep, zoals vastgelegd in de Code Journalistiek Handelen. Met dat toetsingskader is ook deze video beoordeeld. De Ombudsman laat het daarbij uiteraard niet bij de eerste negen seconden. Immers, een boek beoordeel je ook niet enkel op de eerste pagina en een schilderij is niet meteen mislukt na de eerste penseelstreek. Zoals altijd is de context van het geheel belangrijk om te kunnen beoordelen of er daadwerkelijk iets misging of niet.  

Runclub in problemen 

In de video van NOS Stories, die op 27 juli verscheen op Tiktok, Instagram en op YouTube draait het om het nieuws dat twee Nederlanders Indonesië niet meer in mogen. Ze kregen deze straf omdat ze een hardloopevenement zouden hebben gehouden op Bali waar alleen buitenlanders aan mee mochten doen. Na klachten van Indonesiërs die mee hadden willen doen, besloot de Indonesische immigratiedienst tot deze opvallende maatregel.  

Het evenement dat de twee Nederlanders hadden opgezet kreeg online de nodige aandacht van influencers. En ook de lokale politiek bemoeide zich ermee. Uiteindelijk kwam de organisatie van de twee Nederlanders met een online statement, waarin ze erkenden dat er fouten zijn gemaakt. Daardoor zou in elk geval een deel van de mensen dat zich hadden aangemeld met een Indonesisch telefoonnummer automatisch zijn afgewezen door het systeem. Het was, volgens dit statement, niet de bedoeling om enkel niet-Indonesiërs deel te laten nemen aan het evenement. 

Tot zover de feiten en de nieuwscontext. Ook de kijker lijkt geen problemen te hebben met de bovenstaande beschrijving van gebeurtenissen. Waar het volgens de kijker misgaat, is dat er een influencer aan het woord komt aan het begin van de video die zegt: “Jullie zijn geen nomads. Ko-lo-nis-ten!” Meteen na deze quote zegt NOS-correspondent Mustafa Marghadi: “Wat dat betreft was het in dit geval dan ook niet heel erg handig dat het om twee Nederlanders ging.” 

Kolonisten 

De kijker schreef nog dezelfde dag aan de redactie van de NOS: “Door de video op deze wijze te openen en te monteren, schept de NOS een frame waarin Nederlandse burgers in het buitenland generiek worden weggezet als 'kolonisten'. Dit ervaar ik als grievend, discriminatoir en een vorm van groepsbelediging tegenover de Nederlandse bevolking.” 

In de mail aan de Ombudsman schrijft de kijker dat de NOS hiermee bewust een bepaalde toon kiest die niet terecht zou zijn. Volgens de kijker wordt er een “causaal verband gesuggereerd tussen de Nederlandse nationaliteit en historisch beladen gedrag”. Dit zou journalistiek gezien niet kloppen gelet op de zorgvuldigheidseisen uit de Code Journalistiek Handelen.  

De redactie kon zich niet vinden in de kritiek van de kijker. Volgens de NOS werd in de video verslag gedaan van de discussie zoals die op sociale media en op Bali zelf werd gevoerd. In deze discussie op Bali en online dook ook de term 'kolonisten’ op. Het was dus niet een term die de NOS zelf gebruikte, zo liet de redactie de kijker in een reactie weten. Dat de term kolonisten (of ‘penjajah’) genoemd zou zijn is ook zeker niet onlogisch. Bali was vroeger onderdeel van Nederlands-Indië en Nederland was destijds de kolonisator.  

Is de NOS dan de fout in gegaan door die term in de reportage te gebruiken? De Ombudsman vindt daar geen onderbouwing voor. De term werd genoemd door op zijn minst één influencer (zoals te zien in de video) en de NOS mag ervoor kiezen om die te laten zien. Wie men aan het woord laat en waarover is aan de redactie zelf. In de wet is dit vastgelegd als redactionele autonomie.  

Dat de correspondent vervolgens de link legt tussen de term “kolonisten” en dat “het ook niet heel erg handig” was dat het om twee Nederlands gaat is inhoudelijk niet onjuist. Die link was niet noodzakelijk voor de feitelijke uitleg van het nieuws, maar in de context van de lokale discussie wel verdedigbaar. De term werd gebruikt door derden als er gesproken werd over de twee Nederlanders. Gezien de historische context kun je zeker zeggen dat het feit dat het om Nederlanders gaat het ‘kolonisten’-gevoel bij de lokale bevolking mogelijk heeft versterkt.  

Dat de NOS hiermee sensationele beeldvorming aanjaagt, zoals de kijker schreef, is onjuist. In de context van het verhaal zelf, de lokale discussie en de historische banden tussen Nederland en Bali is het journalistiek gezien verdedigbaar om voor deze montagewijze te kiezen. De Ombudsman ziet geen aanwijzingen dat de werkelijkheid geweld wordt aangedaan.  

Wederhoor 

De laatste klacht die de kijker neerlegt is dat de NOS met deze video in feite de hele Nederlandse bevolking neerzet als onderdeel van dit nieuwsfeit en de discussie daaromheen op Bali. De Ombudsman ziet daar in de video geen aanwijzingen voor. De kijker verwijt de NOS ook dat er geen wederhoor wordt toegepast namens “de Nederlandse bevolking” als groep. Wederhoor is vooral bedoeld voor direct betrokkenen die van concreet handelen worden beschuldigd, niet voor een nationale bevolkingsgroep in abstracte zin. 

In deze reportage wordt verslag gedaan van een daadwerkelijke discussie op Bali en op sociale media, waarin de organisatie van het evenement zelf al aan het woord komt en fouten erkent. Er wordt bovendien expliciet gezegd dat het om deze twee Nederlanders gaat, en daarmee niet om alle Nederlanders in het buitenland. Vanuit dat perspectief ziet de Ombudsman geen schending van de regels rond wederhoor. 

Conclusie 

De kijker die in de pen klom naar aanleiding van de video van NOS Stories vroeg de NOS en de Ombudsman om de video te verwijderen of de introductie aan te passen. Die vraag laat zien dat de opening van de reportage in elk geval bij sommige kijkers gevoelig ligt. De verwijzing naar ‘kolonisten’ was niet onmisbaar om het nieuwsfeit uit te leggen, maar was, gezien de aantoonbare lokale discussie en historische context, journalistiek verdedigbaar. Dat de kijker zich aangesproken voelt door de video van de influencer en de eerste zinnen van de correspondent, doet daar niets aan af. Zijn beleving verandert het journalistieke oordeel over deze montage niet.