Reflectie op het ombudsjaar 2025

Ieder jaar dat de Ombudsman terugblikt lijkt de wereld een tandje onrustiger, het buitenklimaat een graadje warmer, het politieke klimaat een graadje guurder en het publieke debat een fractie harder. Maar er zijn ook van die jaren dat alles met een factor tien lijkt te gaan. 2025 was zo’n jaar. Wij wijzen geen schuldigen aan, maar onze mailers hadden het vaak over ‘de politiek’, en ook ‘de journalistiek’ kreeg er van langs. Al kan je zo niet generaliseren – niet over de dames en heren politici noch over de journalisten.  

Van de journalistiek wordt bij voortduring veel gevraagd. En zonder het dan meteen over geld te hebben: niet alles kán. Er worden oorlogen gevoerd waar je niet bij kunt komen. Persconferenties of verslaggeverspools zijn niet meer vanzelfsprekend toegankelijk voor gevestigde media. Gevoelige documenten krijg je steeds lastiger of langzamer in de openbaarheid. Wie informatie wil delen zoekt minder de studiolichten en meer de achterkamertjes van de eigen sociale media op. De journalistiek is niet zielig, maar het is niet makkelijker geworden. Want denk ook aan fysieke dreiging. Ga je nog zonder te aarzelen met je camera op de schouder midden in een betoging staan? 

Dat laatste is meteen een mooi voorbeeld hoe beeldvorming kan werken, en vertekenen. En het laat zien hoe media daar een rol in hebben. Het team van de Ombudsman onderzocht deze zomer hoe de publieke omroepen berichten over demonstraties. Want weet het publiek voldoende dat het maar bij drie procent van de demonstraties uit de hand loopt? Wie het nieuws volgt, zou dat mogelijk hoger inschatten. Maar nieuws is wat afwijkt van het gangbare, en dus zie je sneller de verstoring dan het serene protest langskomen. Om te bevorderen dat het publiek de invloed van journalistieke keuzes op publieke meningsvorming op waarde kan schatten, verzamelden we de feiten en spraken we met de mensen op de redacties die die keuzes dagelijks maken. Dergelijke transparantie is kwetsbaar en daardoor zeldzaam, maar tegelijk hard nodig. Want anders gaat het publiek de gaten in de kennis met eigen aannames invullen. Die kloppen maar zelden, maar kunnen wel beschadigen. 

Het is – naast de gebruikelijke klachtenafhandeling – meer en meer een rol die het team van de Ombudsman heeft: na onderzoek achtergrond en duiding geven over hoe journalistiek werkt. Over wat journalistiek meerwaarde geeft en onderscheidend en onmisbaar maakt. Zo klommen we dit jaar uiteraard weer in de benen voor een terugblik op campagneberichtgeving. De wetenschap sprong ons ditmaal bij. En ook daar bleek de perceptie over wat de publieke omroepen journalistiek doen lang niet altijd overeen te komen met de werkelijkheid.  

De journalistiek heeft heel wat uit te leggen. Het team van de Ombudsman heeft in het behouden van de journalistieke geloofwaardigheid van de publieke omroepen zijn eigen, onafhankelijke rol. Het verduidelijken en verstevigen daarvan blijft onze voortdurende aandacht houden, in 2026 evenzeer. We streven naar nog meer diepgang en nog bredere zichtbaarheid. Zonder te streven naar werelddominantie. Dat doen anderen al. 

Margo Smit
Wytse Vellinga
Annelies Romers 

Download het volledige jaarverslag hier.