Versterken onafhankelijkheid in nieuwe Mediawet cruciaal

De Ombudsman voor de publieke omroepen is blij dat het kabinet in de voorgestelde wijziging van de Mediawet kiest voor een grote rol voor zelfregulering bij het hoog houden van de journalistieke kwaliteit bij de publieke omroep. Met het versterken van de onafhankelijke positie van de Ombudsman zet het kabinet hierin een cruciale stap. Krachtige en effectieve controle op het volgen van de journalistieke spelregels zal zorgen voor verbetering van de journalistiek zelf en een meer transparante verantwoording naar het publiek. 

Verbetering is met dit wetsvoorstel Hervorming Landelijke Publieke Omroep niet vrijblijvend. Als er sprake is van een patroon van overtredingen van de afgesproken journalistieke regels kan er ingegrepen worden. Tegelijk maakt het kabinet duidelijk waar de grenzen van ingrijpen liggen. Want de journalistiek moet vrij zijn haar werk te doen, ook als dat schuurt bij politiek of toezichthouder.

Balanceeract

Het verzorgen van onafhankelijke, geloofwaardige journalistieke informatie zit in het hart van de publieke omroep. Het publiek moet erop kunnen vertrouwen dat die informatie betrouwbaar is en tot stand komt zonder inmenging van of controle door de overheid of haar regulerende instanties. Dat neemt niet weg dat in uitzonderingsgevallen moet worden bijgestuurd door de overheid als vertegenwoordiger van de samenleving die de publieke journalistiek mogelijk maakt. Dat is een balanceeract.

In het wetsvoorstel wordt terecht en met nadruk níet gedefinieerd wat onder journalistiek handelen door de publieke omroepen moet worden verstaan. In lijn hiermee wil het kabinet de mogelijkheid begrenzen van overheidsingrijpen in en de invloed van de toezichthouder op de inhoud van journalistiek media-aanbod. Een wetsvoorstel dat inbreuk op de vrijheid van de pers mogelijk zou maken, is immers kwetsbaar, dat realiseert het kabinet zich. Want ook Europese verdragen stellen dat lidstaten inclusief de regulerende instanties zich niet dienen te mengen in journalistiek media-aanbod.

Zelfregulering voorafgaand aan toezicht

Het kabinet licht uitvoerig toe waarom allereerst stevig verankerde zelfregulering het geëigende middel is om de journalistiek vrij, maar ook verantwoordelijk te houden. De zelfregulering in de vorm van de Ombudsman stuurt niet op incidenten, maar identificeert en analyseert patronen in de eventuele schending van de Code Journalistiek Handelen. Als dergelijke patronen blijven bestaan, kan in de nieuwe wet de ontstane situatie als ‘wanbeheer’ worden bestempeld.

Met het op dit punt verbreden van het begrip ‘wanbeheer’ wordt een afgebakende stap van verantwoording en zelfregulering naar eventuele sanctionering op bestuursniveau door de toezichthouder mogelijk gemaakt. Zo wordt de keten van journalistieke verantwoording verduidelijkt en strakker, maar blijft de journalistiek-inhoudelijke autonomie geborgd. Belangrijk is daarbij dat niet gestuurd wordt op het mogelijke aantal overtredingen, maar op een aantoonbaar patroon zonder zichtbare verbetering.

Met het faciliteren van een onafhankelijk opererende Ombudsman hebben de meeste publieke omroepen de afgelopen jaren laten zien bereid te zijn tot zelfreflectie en kwaliteitsbevordering. Toch was er de roep dat deze Ombudsman nog steviger en onafhankelijker moet worden verankerd. Daaraan geeft het kabinet in dit wetsvoorstel gehoor. Zelfregulering werkt als redacties bereid zijn te leren van de bevindingen van de Ombudsman en daar zichtbaar consequenties aan verbinden. Het wetsvoorstel schrijft voor dat daarover transparant gerapporteerd moet gaan worden door de omroephuizen.

Een belangrijke verbetering ten opzichte van de huidige situatie is dat ook de lokale en regionale omroepen in de toekomst gebruik kunnen maken van de onderzoeken van de Ombudsman. Voor het publiek ontstaat daardoor helderheid over wat men kan en mag verwachten van de journalistiek bij alle publieke media. Wel acht de Ombudsman het van belang dat bij het opstellen van de Code Journalistiek Handelen in de toekomst ook de regionale en lokale omroepen een rol krijgen.

Tot slot

De in het wetsvoorstel geschetste vorming van de omroephuizen volgen wij met belangstelling. Het zal moeten blijken hoe deze concreet gaat doorwerken op programma- en redactieniveau. Die werkvloer is immers waar de Ombudsman mee te maken heeft.

Op het punt van de positionering van de Ombudsman is nog wel een enkele verduidelijking of aanvulling op het wetsvoorstel gewenst. Wij zullen hierover onze zienswijze inbrengen tijdens de lopende internetconsultatie.

De Ombudsman heeft er in grote lijnen vertrouwen in dat dit wetsvoorstel met voldoende afstand regelt dat de journalistiek bij de publieke omroepen kan doen waar die voor is: onafhankelijk, pluriform en breed informeren. Vrij, maar niet vrijblijvend.