Alom zichtbare correctie

In de mails aan de kijker beschreef de redactie dat ze een correctie in dikgedrukte letters onderaan het artikel en op de pagina Correcties en aanvullingen van de website van omroep WNL heeft geplaatst. Daarnaast plaatste de redactie een correctie in het onderschrift van het fragment op YouTube en veranderde of verwijderde berichten op X en Instagram. Jort Kelder noemde de getallen in zijn rubriek genaamd Jorts Heilige Huisjes. Hij gaf via de redactie nog zelf toelichting aan de kijker over zijn fout. 

Maar de kijker wilde ook een rectificatie van de cijfers op televisie, in hetzelfde programma waar de uitspraken werden gedaan. De redactie vond een correctie op televisie niet in verhouding staan tot de gemaakte fout. Een redactielid legde uit: “vooral omdat het betoog van Jort Kelder niet over dit getal ging, maar over de landbouwsubsidies in totaal”. Daarnaast noemde hij dat Goedenavond Nederland niet meer uitgezonden wordt op televisie. 

De kijker vroeg verder om rectificatie bij de berichten op alle sociale media van de omroep en waar dat niet mogelijk is om verwijdering van deze berichten. De foute getallen waren bijvoorbeeld nog te vinden in het fragment dat gebruikt werd bij YouTube Shorts. Uit onder andere deze klacht blijkt dat het niet delen van een correctie op alle platforms zorgt voor verwarring. 

Zeggenschap over het eigen publicatieplatform 

De Ombudsman heeft geen zeggenschap over de manier waarop rectificaties worden toegepast, hoe ze worden vormgegeven of op welke platforms ze worden vermeld. Dat mag formeel klinken, maar dat is een principiële kwestie. 

De Ombudsman kan onderzoeken of een journalistieke productie tot stand is gekomen volgens de afspraken in de Code Journalistiek Handelen. Als er sprake is van aantoonbaar onjuiste informatie in een productie zal de Ombudsman daarop wijzen. De code stelt dat dan gecorrigeerd dient te worden en dat deze correcties eenvoudig te vinden moeten zijn op de websites van de betreffende omroepen of in programma's.

Maar in het statuut van de Ombudsman staat expliciet ook het volgende: “De ombudsman doet geen bindende uitspraken, maar kan wel aansturen en aandringen op rectificatie. Het rectificatiebeleid blijft een verantwoordelijkheid van de redacties”. Het eerste houdt in dat de Ombudsman géén rectificatie kan afdwingen, maar er wel om kan vragen. Het laatste houdt in dat de Ombudsman niet kan opleggen hóe gecorrigeerd dient te worden. Waar en in welke vorm een correctie online, in een programma of op sociale media wordt geplaatst: de Ombudsman heeft er niets over te zeggen. 

Dat is zo bepaald omdat we hier stuiten op de grens van de vrijheid van de pers als we die bevoegdheid wel aan de Ombudsman zouden toekennen. De Ombudsman zou dan namelijk opleggen waarmee en hoe een bepaald deel van het publicatieplatform van een journalistiek medium (de website of een uitzending) ingevuld moet worden (namelijk: met een correctie, van zoveel woorden of zoveel minuten, net ná de leader of vóór de aftiteling). Dat raakt aan de publicatievrijheid van een persmedium. 

Die vrijheid van de pers is in een grondwetsartikel gewaarborgd. En in de Mediawet is de redactionele autonomie van omroepen opgenomen. De wet zegt dat publieke en commerciële omroepen zelf bepalen wat ze op televisie, radio, internet en sociale media brengen. En ze zijn zélf verantwoordelijk voor de vorm en de inhoud van publicaties of programma’s. 

Er is vastgelegd dat alleen een rechter daarin kan ingrijpen, en dus een rectificatie kan opleggen of deze – indien een medium niet meewerkt – kan afdwingen met boetes. Alleen de rechter kan daarnaast opleggen wat de vorm, plaats of omvang van een correctie of rectificatie moet zijn. Ingrijpen in de persvrijheid is zó fundamenteel, dat we die delicate taak bij de hoogste macht in onze samenleving hebben gelegd: de rechter dus. Dat is terecht, want dat voorkomt onduidelijkheid of mogelijk willekeur. 

Blijvend vindbaar 

De Ombudsman kan dus, zoals gezegd, wel aandringen op rectificatie. We zeggen dan ook dat een gemaakte fout het beste ruimhartig en blijvend vindbaar gecorrigeerd kan worden. 

Wij maakten in het verleden al eens een podcast over het onderwerp corrigeren en rectificeren, deze is hier terug te luisteren. Dat geeft nog wat meer achtergrond bij theorie en praktijk van het herstellen van fouten. En ook in 2023 herhaalden we in een artikel de norm: corrigeer snel, openbaar, expliciet, ruimhartig en blijvend zichtbaar. 

Redactie past aan

De Ombudsman informeerde bij de redactie van WNL naar de correcties en de keuze waarom er geen correctie stond bij de versies voor YouTube Shorts en NPO Start. De redactie schreef dat de versie van de YouTube Shorts aan hun aandacht was ontglipt en deze alsnog verwijderd te hebben. Die keuze om tot verwijdering over te gaan maakte ze omdat er op dit platform geen blok tekst bij de video is om de correctie in te tonen.

Daarnaast bekeek de redactie alsnog of er mogelijkheden waren om op NPO Start een correctie te plaatsen en kwam erachter dat dit toch kon. Dus besloot ze om de korte beschrijving linksboven in het scherm tijdens het afspelen van de uitzending aan te passen naar: “In de uitzending zijn onjuiste getallen genoemd over landbouwsubsidies. Check de pagina Correcties en Aanvullingen op wnl.tv”. 

Verder wees de redactie de Ombudsman op een video op LinkedIn, waarin Jort Kelder zijn fout ook erkent bij een boer die boos was over het fragment. 

Conclusie 

De Ombudsman kan niet opleggen hóe gecorrigeerd dient te worden. Er is vastgelegd dat alleen een rechter daarin kan ingrijpen. De Ombudsman kan wel aandringen op rectificatie. We zeggen dan ook dat een gemaakte fout het beste ruimhartig en blijvend vindbaar gecorrigeerd kan worden.

Nadat de redactie door de kijker gewezen werd op de onjuiste getallen, mailde zij hem meermaals over de vervolgstappen. Zo zette de redactie een correctie onderaan het artikel, op de pagina Correcties en aanvullingen en in het onderschrift van het fragment op YouTube. Daarnaast veranderde of verwijderde zij berichten op Instagram en X. Bij verdere vragen van de Ombudsman aan de redactie verwijderde ze ook het fragment voor YouTube Shorts, omdat daarbij geen schriftelijke correctie mogelijk was. Verder zette de redactie op NPO Start een correctie boven in het scherm. 

De redactie heeft dus op alle plekken waar de video nog te zien is een schriftelijke correctie geplaatst en de rest waarbij dit niet bij kon, verwijderd. Zij deed dit om ervoor te zorgen dat zo veel mogelijk mensen de correctie bij de beelden die nog in omloop zijn, kunnen zien. De redactie heeft dus alles gedaan wat op dit moment mogelijk is.