D-Day als begin van de bevrijding

Volgens de klager mist het bericht van de NOS belangrijke nuance. Zo wordt gesteld “D-Day markeerde het begin van de bevrijding van Europa tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog.” Daarmee zou de NOS voorbijgaan aan het feit dat er in het oosten al een deel van Europa was bevrijd door de troepen van Stalin en dat ook Italië voor een deel al bevrijd was door de geallieerden.

Bevrijding van (West) Europa

Wie naar de kaart van Europa kijkt op het moment van D-Day ziet inderdaad dat al een deel van Italië in handen was van de geallieerden en dat in Oost-Europa de Russen waren opgerukt tot voorbij de grenzen van de toenmalige Sovjet-Unie. Je zou dus kunnen beargumenteren dat de bevrijding al begonnen was. Dit is de reden dat veel online bronnen (en ook de NOS in andere berichtgeving) het in dit verband hebben over de bevrijding van West-Europa. De formulering van de NOS zou je in dit licht kunnen zien als te kort door de bocht.

Toch gaat het te ver om de NOS te vragen dit te herstellen. Want of er sprake is van een daadwerkelijke fout is nog helemaal niet zo evident. Het belang van de invasie van Normandië wordt door historici gezien als doorslaggevend. Doordat de geallieerden in het westen Frankrijk binnenvielen kon Hitler zich niet langer alleen toeleggen op de oorlog in het oosten. Het kunnen oprukken van het Rode Leger was daarmee sterk afhankelijk van wat er in West-Europa gebeurde.

Dit is precies waarom Stalin al zo lang aandrong op het openen van een tweede front tegen Duitsland. Toen dat front er inderdaad kwam, konden ook de Russen sneller en verder oprukken. In dat licht kun je dus wel beargumenteren dat D-Day het “begin van de bevrijding” was. Het is voer voor discussie onder historici. Een discussie die inmiddels ook deels politiek geworden is, waarbij de Russen vooral benadrukken dat zonder hun inzet Europa niet bevrijd was en in het westen vooral het belang van D-Day wordt vergroot.

De Ombudsman en ook de NOS heeft geen rol in deze voornamelijk historiografische discussie. Dat D-Day een belangrijke historische gebeurtenis was, behoeft in elk geval geen betoog. De NOS doet in haar artikel recht aan dat historische belang. Dat één toegevoegd woord het nog beter had gemaakt, betekent niet persé dat dit een fout is die hersteld moet worden.

Als de NOS had gepoogd een historisch-wetenschappelijk artikel te schrijven, was het zeker wenselijk geweest om de nuance middels dat ene woord toe te voegen. Dit is echter een nieuwsartikel over een nieuwsgebeurtenis (Franse landingsstranden van D-Day aangemerkt als Unesco-werelderfgoed), waarbij de feiten correct moeten zijn, maar niet elke nuance meegenomen hoeft te worden.

Parafrasering en blijvende vrede

Het tweede waar de lezer over viel was de volgende zin: “De organisatie noemt de landing een gebeurtenis die wordt gezien als het begin van de terugkeer van vrijheid en blijvende vrede op het Europese continent.” De lezer had gelijk dat dit niet de letterlijke woorden zijn van de UNESCO. Ook in de bron die de redactie aan de lezer zond was deze tekst niet zo één op één terug te vinden.

Wie op de site van de organisatie over de stranden van Normandië kijkt, vindt daar de volgende formulering: “The Beaches of the D-Day Landings outstandingly and tangibly embody, symbolically commemorate and evoke memories of the concerted, multinational collaboration and coordination of logistical and military efforts, and the immense human sacrifice required to break an entrenched authoritarian occupation in Europe in the mid-20th century and paved the way for reconstruction, reconciliation, and a renewed commitment to collective security.”

Het draait hierbij om het laatste deel van de laatste zin. Daarin staat letterlijk vertaald: “plaveide de weg voor wederopbouw, verzoening en een hernieuwde toewijding aan collectieve veiligheid.”  Wie op zoek is naar een letterlijke vertaling van wat de organisatie zegt over D-Day vindt die in het NOS-artikel dus niet. Het gaat hier echter niet om een letterlijke weergave, maar om een parafrasering. De hier gekozen woorden liggen voldoende dicht bij wat UNESCO schrijft. 

Daarnaast geeft de lezer aan vraagtekens te zetten bij de 'blijvende vrede’ op het Europese continent. Hij wijst daarbij terecht op de oorlogen in het voormalige Joegoslavië en het huidige conflict in Oekraïne. Hij geeft daarmee aan dat die ‘blijvende vrede’ niet feitelijk bestaat. Er is wel sprake van een lange periode van ongekende stabiliteit, met name in West-Europa. De vele historische conflicten die er waren tussen Duitsland, Frankrijk, Spanje, Nederland en Engeland lijken tot het verleden te behoren. Of dat ook echt zo is, kunnen we zonder glazen bol niet voorspellen. 

Conclusie

Het was zuiverder geweest om in dit artikel te spreken van West-Europa. De Ombudsman zou het dan ook goed vinden om dit in de toekomst aan te houden. Voor een mogelijke aanpassing van het bestaande bericht ziet de Ombudsman echter geen noodzaak. Het nieuws waarover bericht werd, is op de juiste manier weer gegeven en de geclaimde 'feitelijke onjuistheden’ zijn vooral nuanceringen. Voor de kenner belangrijke nuanceringen, maar niet essentieel voor het begrip van dit journalistieke bericht.